Diễn đàn trao đổi

Tuổi trẻ Trường Đại học An ninh nhân dân với trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa trước làn sóng ngoại lai

1. Làn sóng văn hóa ngoại lai trong thời kỳ hội nhập

Văn hóa là nền tảng tinh thần, là “hồn cốt” và nguồn lực nội sinh quyết định sự phát triển của quốc gia; trong đó, bản sắc dân tộc chính là “chứng minh thư” cốt lõi, phản chiếu lịch sử dựng nước, giữ nước và là bệ đỡ tư tưởng, hun đúc nên khí phách dân tộc. Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, văn hóa đã trở thành “quyền lực mềm” chiến lược để khẳng định vị thế và bảo vệ chủ quyền quốc gia trên trường quốc tế.

Việt Nam trong quá trình hội nhập văn hóa toàn cầu. (Nguồn: Báo Quân đội nhân dân)

Trong tiến trình phát triển của đất nước, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là nhiệm vụ chiến lược. Bản sắc văn hóa dân tộc phải gắn với việc tiếp thu có chọn lọc những giá trị tiến bộ của văn hóa thế giới, “Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, phát huy giá trị văn hóa Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại” [3].

Tuy nhiên, trong quá trình toàn cầu hóa, hội nhập văn hóa quốc tế trở thành xu thế tất yếu của thời đại. “Làn sóng văn hóa ngoại lai” xâm nhập ồ ạt các giá trị, sản phẩm tinh thần như âm nhạc, điện ảnh, thời trang, lối sống, ngôn ngữ hay các trào lưu trên mạng xã hội… từ bên ngoài biên giới vào nước ta với quy mô và tốc độ chưa từng có. Đối với Việt Nam, hành trình ấy không đơn thuần là tiếp thu thụ động những tinh hoa văn hoá từ bên ngoài mà là quá trình đấu tranh, sàng lọc để vừa tiếp thu tinh hoa nhân loại, vừa tái định hình các giá trị ngoại sinh để dung hòa trong bản sắc dân tộc.

Sự tác động mang tính hai mặt rõ rệt. Bên cạnh việc mang đến luồng gió mới, mở rộng nhãn quan, hiện đại hóa thúc đẩy tư duy năng động, văn hóa ngoại lai cũng đặt ra những thách thức trực diện đối với an ninh văn hóa quốc gia và công tác bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Thực tế cho thấy, nhiều người Việt Nam, nhất là một bộ phận giới trẻ đang biểu hiện tâm lý sính ngoại thiếu lý trí, quay lưng với truyền thống; nhiều chuẩn mực đạo đức, ngôn ngữ giao tiếp bị lai căng, biến tướng ảnh hưởng bởi các yếu tố văn hóa không phù hợp, tiềm ẩn nguy cơ đánh mất các giá trị truyền thống nếu tiếp thu thiếu chọn lọc.

Trước những tác động đa chiều của toàn cầu hóa văn hóa, việc xây dựng bản lĩnh chính trị, năng lực chọn lọc và “sức đề kháng văn hóa” cho thế hệ trẻ để vừa tiếp thu tinh hoa nhân loại, vừa kiên quyết giữ vững trận địa tư tưởng và chủ quyền văn hóa của dân tộc, trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ bản sắc dân tộc và giữ vững an ninh văn hóa quốc gia.

2. Thực trạng những thách thức từ văn hóa ngoại lai đối với bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Lệch chuẩn trong lối sống và các giá trị đạo đức

Sự du nhập của nhiều trào lưu văn hóa, đề cao chủ nghĩa cá nhân cực đoan, cổ súy lối sống xa hoa, thực dụng và xu hướng “sống ảo”, lối sống “YOLO” đang diễn ra phức tạp. Một bộ phận người Việt bị cuốn theo các thị hiếu tầm thường, sính ngoại một cách thiếu chọn lọc. Hệ quả là làm rạn nứt các giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp như tình nghĩa làng xóm, lòng hiếu thảo, văn hóa ứng xử, tinh thần cống hiến vì cộng đồng…

Sự lai căng trong ngôn ngữ và giao tiếp

Ngôn ngữ là linh hồn của bản sắc dân tộc, đang đứng trước nguy cơ bị biến dạng. Trong giao tiếp hàng ngày, đặc biệt trên không gian mạng, xu hướng lạm dụng quá đà thuật ngữ nước ngoài như “idol”, “crush”, “trend”, “fan”... thay cho các từ tiếng Việt diễn ra phổ biến một cách vô thức. Sự xuất hiện của ngôn ngữ mạng lệch chuẩn, lai căng đang làm tổn hại nghiêm trọng đến sự trong sáng, tính biểu cảm và chiều sâu triết lý sâu sắc của tiếng Việt, tạo ra sự đứt gãy trong giao tiếp thế hệ.

Nguy cơ mai một các giá trị văn hóa truyền thống

Sự bùng nổ của các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Facebook, YouTube đang thúc đẩy mạnh mẽ sự du nhập của các xu hướng và sản phẩm văn hóa nước ngoài vào Việt Nam. Do tiếp thu nhanh nhưng thiếu chọn lọc, một bộ phận lớn giới trẻ hiện nay có tâm lý chạy theo các trào lưu ngoại lai, ít quan tâm đến các giá trị văn hóa truyền thống. Nhiều người trẻ hưởng ứng cuồng nhiệt các lễ hội ngoại nhập như Halloween, Valentine...và thuộc làu tiểu sử của các thần tượng quốc tế, trong khi các ngày lễ mang tính giáo dục cội nguồn truyền thống đang đứng trước nguy cơ bị suy giảm sức hút, nghệ thuật truyền thống như chèo, tuồng, dân ca… mất dần khán giả trẻ, tạo ra “khoảng trắng văn hóa” ngay trên sân nhà. Nếu không được định hướng phù hợp, tình trạng này có thể làm phai nhạt bản sắc văn hóa dân tộc và ảnh hưởng đến hệ giá trị văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.

Nguy cơ các lễ hội truyền thống dần bị đánh mất. Nguồn: Báo Quân đội nhân dân

Khủng hoảng trong tư tưởng và nhận thức

Sự lệch lạc trong nhận thức biểu hiện rõ qua tâm lý tự ti văn hóa, sùng bái mù quáng các giá trị phương Tây hoặc các quốc gia phát triển, mặc định sản phẩm, lối sống phương Tây luôn hiện đại và ưu việt hơn văn hóa bản địa. Một bộ phận người dân, đặc biệt là giới trẻ, có xu hướng tiếp nhận thụ động các quan điểm, lối sống và hệ giá trị từ bên ngoài mà thiếu sự chọn lọc, dẫn đến xu hướng bắt chước máy móc từ phong cách sống, trang phục đến tư duy và cách ứng xử, từ đó làm suy giảm bản lĩnh và niềm tự hào văn hóa dân tộc.

Những tác động từ văn hóa ngoại lai đang đặt bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam trước nhiều thách thức lớn trong bối cảnh hội nhập quốc tế. “Giữ gìn bản sắc văn hóa không đồng nghĩa với khép kín, mà là chủ động hội nhập nhưng không hòa tan”,mỗi cá nhân, đặc biệt là đoàn viên thanh niên, lực lượng trẻ, năng động và giữ vai trò tiên phong cần nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc.

3. Tuổi trẻ Trường Đại học An ninh nhân dân với trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa trước làn sóng ngoại lai

Thanh niên là lực lượng xung kích, đi đầu trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế [4]. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, khi văn hóa được định vị là nguồn lực mềm và động lực phát triển chiến lược thì thế hệ hôm nay bằng sức trẻ, sự nhạy bén với cái mới, năng lực sáng tạo và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng chính là cầu nối để đưa văn hóa truyền thống vào đời sống hiện đại, đồng thời giới thiệu bản sắc Việt Nam ra thế giới. Ý thức sâu sắc vai trò chiến lược đó, tuổi trẻ Trường Đại học An ninh nhân dân mang với sứ mệnh “kép”, vừa là người xây dựng, giữ gìn và làm giàu bản sắc văn hóa dân tộc, vừa là lực lượng nòng cốt, trên mặt trận tư tưởng, trực tiếp đối đầu và đẩy lùi sự xâm nhập văn hóa độc hại, cần tập trung thực hiện tốt các nội dung trọng tâm sau đây:

Cuộc thi Tìm hiểu kiến thức với chủ đề “Bản sắc văn hóa”

Thứ nhất, nâng cao nhận thức lý luận và bồi đắp “sức đề kháng” nội sinh. Mỗi đoàn viên, thanh niên phải chủ động học tập, thấm nhuần sâu sắc lịch sử, hệ giá trị văn hóa dân tộc và các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc, gắn việc bảo vệ văn hóa với việc rèn luyện Sáu điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân.

Thứ hai, chủ động hội nhập với tư duy phản biện, bài trừ sự lai căng. Học viên Nhà trường luôn sẵn sàng tiếp cận các xu hướng nghệ thuật, công nghệ toàn cầu, tiếp thu những giá trị tiến bộ nhưng luôn giữ tâm thế “hòa nhập không hòa tan”, việc tiếp cận các giá trị mới cần đi đôi với giữ vững bản lĩnh văn hóa và bản sắc dân tộc chứ không phải là sự sao chép rập khuôn.

Thứ ba, gương mẫu kiến tạo văn hóa học đường và hình ảnh chiến sỹ Công an nhân dân. Có ý thức chấp hành nghiêm Điều lệnh Công an nhân dân, giữ gìn tác phong, nếp sống chính quy, tinh nhuệ của lực lượng vũ trang. Luôn cố gắng hành động, tích cực tham gia các câu lạc bộ văn hóa văn nghệ, các buổi tọa đàm về văn hóa do Đoàn trường tổ chức, trở thành “đại sứ văn hóa” thông qua các đợt thực hành chính trị, hành quân dã ngoại, mùa hè xanh với tinh thần, thái độ “vì nhân dân phục vụ” để lan truyền những giá trị tốt đẹp của người chiến sỹ An ninh.

Lễ dâng hương, dâng hoa tại Nghĩa trang liệt sĩ thành phố Hồ Chí Minh

Thứ tư, xung kích đấu tranh, bảo vệ an ninh văn hóa trên không gian mạng. Phát huy sứ mệnh kép “vừa xây, vừa chống”, tuổi trẻ Nhà trường phải tích cực sáng tạo, chia sẻ các sản phẩm văn hóa tích cực, những câu chuyện lịch sử hào hùng, hình ảnh đẹp về đất nước nhưng cũng đồng thời phải chủ động nhận diện, phản bác luận điểm sai trái, xuyên tạc lịch sử, truyền bá văn hóa đồi trụy. Phải tỉnh táo trước các âm mưu “diễn biến hòa bình”, lợi dụng văn hóa để phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc của các thế lực thù địch.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại phù hợp với thực tiễn Việt Nam, đồng thời xây dựng “sức đề kháng” văn hóa độc lập, tự chủ của dân tộc”. Bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc trước làn sóng ngoại lai là một cuộc chiến không tiếng súng nhưng vô cùng gay go. Tuổi trẻ Trường Đại học An ninh nhân dân phải biến niềm tự hào dân tộc thành bản lĩnh chính trị, kiên quyết giữ vững trận địa văn hóa, xứng đáng là lực lượng trung thành, tin cậy của Đảng.

Tin, bài: Thiếu úy Cao Quốc Vinh - Khoa An ninh chính trị nội bộ

Tiểu đội 2, Trung đội D31A2

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội

3. Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, Hà Nội

4. Quốc hội (2020), Luật Thanh niên (Luật số 57/2020/QH14), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

5. Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam (2025), Đề án thanh niên tham gia bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam giai đoạn 2025 - 2029.