Lý luận chính trị

Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: Nhìn từ Nghị quyết số 79-NQ/TW

Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, cạnh tranh chiến lược gia tăng, cùng nhiều quan điểm xuyên tạc về mô hình phát triển của Việt Nam, yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện đại, hội nhập nhưng vẫn bảo đảm độc lập, tự chủ ngày càng cấp thiết. Ngày 06/01/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, thể hiện bước phát triển mới trong nhận thức và chính sách của Đảng. Bài viết phân tích những nội dung cốt lõi và ý nghĩa của Nghị quyết đối với quá trình hoàn thiện mô hình kinh tế hiện nay.

(Kinh tế thị trường là phương thức, điều kiện tất yếu để xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta _ Ảnh: tuyengiao.vn. Tiêu đề: https://lyluanchinhtri.vn/)

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng cùng xu hướng phân mảnh kinh tế, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các thách thức an ninh phi truyền thống, yêu cầu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng ngày càng có ý nghĩa chiến lược đối với Việt Nam. Trong giai đoạn phát triển mới hướng tới mục tiêu năm 2030 và tầm nhìn năm 2045, việc phát huy hiệu quả nguồn lực quốc gia, nhất là nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, có vai trò quan trọng với ổn định vĩ mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa.

Ngày 06/01/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, đánh dấu bước phát triển mới trong nhận thức và hoạch định chính sách của Đảng. Nghị quyết khẳng định kinh tế nhà nước là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng, điều tiết và kiến tạo phát triển; đồng thời yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước, phát huy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới trên cơ sở vận hành đầy đủ theo các quy luật của kinh tế thị trường (Bộ Chính trị, 2026). Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện đại, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng và nâng cao vai trò kiến tạo phát triển của Nhà nước (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a). Tuy nhiên, quá trình triển khai Nghị quyết cũng đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục làm rõ về vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, mối quan hệ với các thành phần kinh tế khác và yêu cầu bảo đảm tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế. Đồng thời, các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị tiếp tục lợi dụng những khó khăn trong phát triển kinh tế để xuyên tạc vai trò của kinh tế nhà nước và phủ nhận mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trên cơ sở đó, bài viết phân tích những nhận thức mới về vai trò của kinh tế nhà nước, doanh nghiệp nhà nước theo tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW; đồng thời đề xuất một số định hướng đối với lực lượng Công an nhân dân trong bảo vệ an ninh kinh tế và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

2. Nội dung

2.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Kinh tế nhà nước là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Văn kiện Đại hội XIV khẳng định nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận hành đầy đủ theo các quy luật của thị trường, có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b). Trong mô hình đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo cùng với sự phát triển lâu dài, bình đẳng của các thành phần kinh tế khác (Bộ Chính trị, 2026).

(Kinh tế nhà nước tiên phong kiến tạo phát triển, trở thành lực đẩy trọng yếu giúp đất nước tự tin vững bước trong kỷ nguyên phát triển thịnh vượng. Ảnh: Quang Thái. Tiêu đề và ảnh: Cổng Thông tin điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam - https://dangcongsan.org.vn/)

Về lý luận, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không thể hiện ở sự áp đảo về quy mô hay thay thế các thành phần kinh tế khác mà ở khả năng tạo lập các điều kiện nền tảng cho sự phát triển của nền kinh tế, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và thực hiện các mục tiêu chiến lược quốc gia (Nguyễn Hồng Nga & Lê Tuấn Lộc, 2017). Vai trò này cần được đánh giá thông qua năng lực dẫn dắt, điều tiết và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế (Phạm Việt Dũng, 2019), phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW khi xác định kinh tế nhà nước là công cụ vật chất quan trọng để Nhà nước thực hiện chức năng định hướng, điều tiết và kiến tạo phát triển (Bộ Chính trị, 2026).

Đồng thời, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam thừa nhận đầy đủ vai trò của thị trường trong huy động, phân bổ nguồn lực và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh giữa các chủ thể kinh tế. Kinh tế nhà nước không tách rời mà phải vận hành theo cơ chế thị trường, tuân thủ các quy luật cạnh tranh, giá trị và cung - cầu (Bộ Chính trị, 2026). Tính định hướng xã hội chủ nghĩa được thể hiện ở mục tiêu phát triển vì con người, gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Vì vậy, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không chỉ nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế mà còn phục vụ các mục tiêu xã hội, quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững.

Thực tiễn những năm gần đây tiếp tục khẳng định vai trò của kinh tế nhà nước đối với ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển đất nước. Năm 2025, GDP tăng 8,02%; đầu tư công tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, phát triển hạ tầng và tạo hiệu ứng lan tỏa đối với khu vực tư nhân (Cục Thống kê, 2026a; Chính phủ, 2025). Khu vực nhà nước giữ vai trò quan trọng trong các dự án hạ tầng chiến lược, năng lượng, giao thông và chuyển đổi số (Cục Thống kê, 2026a). Quý I năm 2026, GDP tăng 7,83%; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 9,0%; vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước tăng 44,6% so với cùng kỳ năm trước (Cục Thống kê, 2026b). Những kết quả này cho thấy vai trò của Nhà nước trong huy động, phân bổ nguồn lực và bảo đảm tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế thông qua việc nắm giữ các lĩnh vực then chốt và duy trì các cân đối lớn (Nguyễn Minh Phong & Nguyễn Trần Minh Trí, 2022). Đây cũng là cơ sở thực tiễn quan trọng để Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước và phát huy vai trò của kinh tế nhà nước trong giai đoạn phát triển mới.

2.2. Những điểm đột phá của Nghị quyết số 79-NQ/TW đối với phát triển kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Nghị quyết số 79-NQ/TW được ban hành trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng hai con số trong những năm tới. Trên cơ sở những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021 - 2025 và yêu cầu hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện đại, hội nhập quốc tế, Nghị quyết đã bổ sung nhiều nhận thức mới về vị trí, vai trò và phương thức phát triển kinh tế nhà nước.

Điểm đột phá đầu tiên của Nghị quyết là chuyển từ tư duy nhấn mạnh quy mô sở hữu nhà nước sang đề cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước. Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không được đánh giá chủ yếu qua quy mô vốn, tài sản hay số lượng doanh nghiệp nhà nước mà thông qua năng lực dẫn dắt, điều tiết, định hướng và tạo động lực cho sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế (Bộ Chính trị, 2026). Kinh tế nhà nước được nhìn nhận như tổng thể các nguồn lực và công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước (Nguyễn Hồng Nga & Lê Tuấn Lộc, 2017), được đánh giá bằng khả năng bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì các cân đối lớn và tạo môi trường thuận lợi cho các thành phần kinh tế cùng phát triển (Phạm Việt Dũng, 2019).

Điểm đột phá thứ hai là làm rõ hơn mối quan hệ giữa kinh tế nhà nước với các thành phần kinh tế khác. Nghị quyết khẳng định các thành phần kinh tế đều là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh bình đẳng theo pháp luật, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo (Bộ Chính trị, 2026). Quan điểm này phản ánh sự kết hợp giữa việc phát huy động lực thị trường với bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa, xử lý hài hòa mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội (Nguyễn Quang Thuấn, 2025).

Điểm đột phá thứ ba là xác định rõ các lĩnh vực then chốt mà kinh tế nhà nước cần tập trung nắm giữ và chi phối như hạ tầng, năng lượng, tài chính, quốc phòng, an ninh và các lĩnh vực thiết yếu khác (Bộ Chính trị, 2026). Doanh nghiệp nhà nước cần tập trung vào các lĩnh vực có khả năng dẫn dắt, lan tỏa thay vì đầu tư dàn trải (Nguyễn Thị Mai Anh, 2025), qua đó góp phần bảo đảm tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế (Nguyễn Minh Phong & Nguyễn Trần Minh Trí, 2022).

(Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì cuộc làm việc về Đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước. Ảnh: NHÂN DÂN. Tiêu đề và ảnh: Báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh điện tử - https://plo.vn/)

Một điểm mới quan trọng khác là gắn phát triển kinh tế nhà nước với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và xây dựng lực lượng sản xuất hiện đại. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 có 100% doanh nghiệp nhà nước thực hiện quản trị hiện đại trên nền tảng số và áp dụng các nguyên tắc quản trị tiên tiến theo chuẩn quốc tế (Bộ Chính trị, 2026), phù hợp với quan điểm của Đại hội XIV về vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tăng trưởng (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a).

Thực tiễn phát triển kinh tế đã tạo cơ sở cho những đổi mới trong Nghị quyết. Năm 2025, đầu tư công tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng và phát triển hạ tầng (Cục Thống kê, 2026a; Chính phủ, 2025). Quý I năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp và vốn đầu tư thực hiện từ ngân sách nhà nước đều tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước (Cục Thống kê, 2026b). Những kết quả này cho thấy Nhà nước tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong huy động, phân bổ nguồn lực và tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế phát triển.

Cần phản bác luận điệu cho rằng Nghị quyết số 79-NQ/TW là sự quay trở lại mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung hoặc làm suy giảm vai trò của kinh tế tư nhân. Trên thực tế, Nghị quyết khẳng định rõ việc phát triển kinh tế nhà nước phải tuân thủ các nguyên tắc của kinh tế thị trường, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và phát huy đầy đủ vai trò của các thành phần kinh tế khác (Bộ Chính trị, 2026). Văn kiện Đại hội XIV cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân như một động lực quan trọng của nền kinh tế, đồng thời phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b). Những quan điểm đồng nhất kinh tế thị trường với chủ nghĩa tư bản hoặc phủ nhận vai trò của Nhà nước trong phát triển kinh tế đều không phù hợp với thực tiễn Việt Nam (Nguyễn Hồng Sơn, 2025). Thành tựu hơn 35 năm đổi mới cho thấy sự phát triển của đất nước là kết quả của việc phát huy sức mạnh tổng hợp của tất cả các thành phần kinh tế dưới sự quản lý và định hướng của Nhà nước (Nguyễn Trọng Nghĩa, 2023).

Một luận điệu xuyên tạc khác cho rằng việc tiếp tục khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước sẽ làm giảm hiệu quả của nền kinh tế và cản trở cạnh tranh thị trường. Tuy nhiên, Nghị quyết số 79-NQ/TW không đặt mục tiêu mở rộng sở hữu nhà nước một cách cơ học mà hướng tới nâng cao hiệu quả quản trị, hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế nhà nước (Bộ Chính trị, 2026). Việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại đòi hỏi mọi chủ thể kinh tế, bao gồm cả doanh nghiệp nhà nước, phải hoạt động theo nguyên tắc thị trường và chịu sự giám sát của pháp luật (Trần Quang Tuyến & Lê Văn Đạo, 2020). Đồng thời, chỉ khi doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả, minh bạch và có năng lực cạnh tranh cao thì mới có thể thực hiện tốt vai trò lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (Nguyễn Thị Mai Anh, 2025). Như vậy, những điểm đột phá của Nghị quyết số 79-NQ/TW không chỉ làm rõ hơn nội hàm vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước mà còn tạo cơ sở lý luận và thực tiễn để tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

2.3. Doanh nghiệp nhà nước trong phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW

Trong cấu trúc của kinh tế nhà nước, doanh nghiệp nhà nước là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và định hướng phát triển đất nước. Tuy nhiên, Nghị quyết số 79-NQ/TW không đồng nhất kinh tế nhà nước với doanh nghiệp nhà nước mà xác định doanh nghiệp nhà nước là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện vai trò kiến tạo phát triển, điều tiết nền kinh tế và bảo đảm các cân đối lớn (Bộ Chính trị, 2026). Theo đó, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không thể hiện ở ưu thế tuyệt đối về số lượng hay quy mô doanh nghiệp mà ở năng lực dẫn dắt, định hướng và tạo động lực cho toàn bộ nền kinh tế (Phạm Việt Dũng, 2019).

Trong điều kiện kinh tế thị trường, doanh nghiệp nhà nước phải hoạt động theo cơ chế thị trường, lấy hiệu quả làm thước đo chủ yếu và cạnh tranh bình đẳng với các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác. Đây là yêu cầu khách quan của quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với chủ trương phát triển đồng bộ các loại thị trường, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực xã hội (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b). Do đó, doanh nghiệp nhà nước không thể dựa vào cơ chế bao cấp mà phải nâng cao năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và khả năng cạnh tranh (Nguyễn Quang Thuấn, 2025; Trần Quang Tuyến & Lê Văn Đạo, 2020).

Tuy nhiên, doanh nghiệp nhà nước không chỉ theo đuổi mục tiêu lợi nhuận mà còn thực hiện các nhiệm vụ chiến lược liên quan đến an ninh năng lượng, an ninh tài chính, an ninh lương thực, phát triển hạ tầng, quốc phòng, an ninh và ổn định kinh tế vĩ mô (Bộ Chính trị, 2026). Doanh nghiệp nhà nước cần tập trung vào các lĩnh vực then chốt, thiết yếu mà khu vực tư nhân chưa đủ khả năng hoặc chưa sẵn sàng đầu tư (Nguyễn Thị Mai Anh, 2025), qua đó góp phần bảo đảm tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế (Nguyễn Minh Phong & Nguyễn Trần Minh Trí, 2022).

Thực tiễn cho thấy doanh nghiệp nhà nước tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong các lĩnh vực năng lượng, dầu khí, điện lực, viễn thông, hạ tầng giao thông và tài chính - ngân hàng, góp phần bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước (Chính phủ, 2025). Phản ánh vai trò của Nhà nước trong huy động, phân bổ nguồn lực và triển khai các chương trình phát triển kinh tế - xã hội quy mô lớn (Nguyễn Minh Phong & Nguyễn Trần Minh Trí, 2022; Nguyễn Hồng Nga & Lê Tuấn Lộc, 2017).

Bên cạnh những kết quả đạt được, doanh nghiệp nhà nước vẫn còn những hạn chế về hiệu quả sử dụng vốn, năng lực đổi mới công nghệ, quản trị và khả năng cạnh tranh quốc tế (Nguyễn Hồng Nga & Lê Tuấn Lộc, 2017). Vì vậy, Nghị quyết số 79-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cơ chế quản trị, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tài sản nhà nước, áp dụng các chuẩn mực quản trị tiên tiến phù hợp với thông lệ quốc tế (Bộ Chính trị, 2026).

(Yêu cầu tăng trưởng trên 10% đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp nhà nước phải nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Tiêu đề và ảnh: https://petrovietnam.petrotimes.vn/)

Một nội dung đột phá của Nghị quyết là xây dựng doanh nghiệp nhà nước trở thành lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển công nghệ cao. Điều này phù hợp với quan điểm của Đại hội XIV về vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với tăng trưởng trong giai đoạn mới (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b). Năng lực đổi mới công nghệ, quản trị hiện đại và chuyển đổi số đang trở thành những nhân tố quyết định khả năng thực hiện vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước (Đỗ Diệu Hương & Nguyễn Đức Long, 2024).

Bên cạnh đó, cần phản bác luận điệu cho rằng doanh nghiệp nhà nước là lực cản của kinh tế thị trường hoặc việc duy trì doanh nghiệp nhà nước đồng nghĩa với quay trở lại mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung. Trên thực tế, Nghị quyết số 79-NQ/TW khẳng định rõ doanh nghiệp nhà nước phải hoạt động theo cơ chế thị trường, cạnh tranh bình đẳng và lấy hiệu quả làm tiêu chí đánh giá chủ yếu (Bộ Chính trị, 2026). Điều mà Đảng chủ trương không phải là mở rộng sở hữu nhà nước một cách cơ học mà là nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước trong những lĩnh vực then chốt đối với nền kinh tế quốc dân. Việc đồng nhất kinh tế thị trường với chủ nghĩa tư bản hoặc phủ nhận vai trò của Nhà nước trong phát triển kinh tế là cách tiếp cận phiến diện, không phù hợp với thực tiễn phát triển của Việt Nam (Nguyễn Hồng Sơn, 2025).

Ngoài ra, cần phản bác luận điệu cho rằng muốn phát triển nhanh thì phải tư nhân hóa toàn bộ doanh nghiệp nhà nước. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia phát triển vẫn duy trì các doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước trong các ngành chiến lược liên quan đến năng lượng, hạ tầng, tài chính hoặc quốc phòng. Vấn đề cốt lõi không phải là sở hữu nhà nước hay tư nhân mà là hiệu quả quản trị, hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng phục vụ lợi ích quốc gia. Nghị quyết số 79-NQ/TW hướng tới xây dựng doanh nghiệp nhà nước hiện đại, hoạt động theo cơ chế thị trường, có năng lực cạnh tranh quốc tế và thực hiện tốt vai trò lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước (Bộ Chính trị, 2026b). Đây chính là sự kết hợp giữa tính kinh tế thị trường và tính định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam hiện nay.

2.4. Những vấn đề đặt ra trong thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW và trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân

Việc thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao; đồng thời duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, bền vững trong thời gian dài (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b). Trong bối cảnh đó, kinh tế nhà nước được kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng vật chất quan trọng, góp phần tạo lập các động lực tăng trưởng mới, bảo đảm các cân đối lớn và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, quá trình thực hiện Nghị quyết đang đặt ra một số vấn đề cần quan tâm.

Thứ nhất, yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng cao đòi hỏi nâng cao hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực. Mục tiêu tăng trưởng hai con số không thể chỉ dựa vào mở rộng đầu tư hay khai thác các nguồn lực truyền thống mà phải dựa trên đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động, chất lượng thể chế và hiệu quả quản trị. Vì vậy, kinh tế nhà nước cần giữ vai trò tiên phong trong phát triển hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và tạo lập các động lực tăng trưởng mới.

Thứ hai, môi trường quốc tế ngày càng bất định với cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xu hướng phân mảnh kinh tế, bảo hộ thương mại, cạnh tranh công nghệ và các biến động địa chính trị, tài chính, năng lượng, chuỗi cung ứng toàn cầu. Đại hội XIV nhận định tình hình thế giới sẽ tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a). Trong bối cảnh đó, việc giữ vững tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế trở thành yêu cầu chiến lược. Kinh tế nhà nước có vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh tài chính, an ninh lương thực và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc từ bên ngoài (Nguyễn Minh Phong & Nguyễn Trần Minh Trí, 2022).

Thứ ba, sự xuất hiện của các nguồn lực phát triển mới như dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, nền tảng số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang làm thay đổi nội hàm của an ninh kinh tế. Đại hội XIV xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu của tăng trưởng trong giai đoạn mới (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b). Tuy nhiên, quá trình này cũng làm gia tăng các nguy cơ về tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu, gián điệp công nghệ và phá hoại hạ tầng số, đòi hỏi phải gắn phát triển với bảo đảm an ninh quốc gia.

Thứ tư, nguy cơ thất thoát nguồn lực, tham nhũng, tiêu cực và lợi ích nhóm vẫn là thách thức lớn. Một số hạn chế trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước; hiệu quả hoạt động của một số doanh nghiệp nhà nước chưa tương xứng với nguồn lực được giao. Hiệu quả hoạt động và chất lượng quản trị doanh nghiệp nhà nước là yếu tố quyết định khả năng phát huy vai trò của kinh tế nhà nước (Đỗ Diệu Hương & Nguyễn Đức Long, 2024). Đồng thời, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp nhà nước là điều kiện quan trọng để xây dựng lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (Nguyễn Thị Mai Anh, 2025).

Thứ năm, cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận và không gian mạng liên quan đến phát triển kinh tế ngày càng phức tạp. Các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị tiếp tục xuyên tạc chủ trương của Đảng, phủ nhận vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước và bóp méo bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thực tiễn hơn 40 năm đổi mới cho thấy việc kết hợp giữa vai trò của thị trường với vai trò quản lý, điều tiết của Nhà nước là nhân tố quan trọng tạo nên những thành tựu phát triển của đất nước (Nguyễn Trọng Nghĩa, 2023). Đồng thời, quá trình phát triển nhận thức lý luận của Đảng tiếp tục khẳng định sự cần thiết phải phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong điều kiện mới (Nguyễn Hồng Sơn, 2025).

Trước những vấn đề đặt ra nêu trên, lực lượng Công an nhân dân cần tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt trong bảo vệ an ninh quốc gia, đồng thời tiên phong kiến tạo môi trường ổn định, an toàn cho phát triển nhanh và bền vững. Trong bối cảnh đất nước phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn an ninh, trật tự, mà còn phải chủ động đồng hành cùng quá trình phát triển, bảo vệ các động lực tăng trưởng mới, các nguồn lực chiến lược và nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực kinh tế. Trọng tâm như:

Một là, đi trước một bước trong nghiên cứu chiến lược, dự báo và cảnh báo sớm các nguy cơ tác động đến an ninh kinh tế. Nếu trước đây công tác bảo đảm an ninh kinh tế chủ yếu tập trung vào phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm thì trong giai đoạn mới cần chuyển mạnh sang tư duy quản trị rủi ro và phòng ngừa chiến lược. Lực lượng Công an nhân dân cần xây dựng năng lực phân tích, dự báo các biến động kinh tế, tài chính, thương mại, đầu tư và địa chính trị toàn cầu; nhận diện sớm những yếu tố có thể ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số, đến các cân đối lớn của nền kinh tế và các ngành, lĩnh vực chiến lược. Đây là cơ sở để tham mưu với Đảng, Nhà nước các quyết sách phù hợp, bảo đảm phát triển nhanh nhưng vẫn giữ vững ổn định và an ninh quốc gia.

Hai là, tiên phong bảo vệ hiệu quả các nguồn lực chiến lược của quốc gia và các động lực tăng trưởng mới. Trong giai đoạn phát triển mới, đối tượng cần được bảo vệ không chỉ là tài sản vật chất truyền thống mà còn bao gồm dữ liệu, công nghệ, tri thức, đổi mới sáng tạo, hạ tầng số, các trung tâm tài chính, trung tâm đổi mới sáng tạo, các dự án trọng điểm quốc gia và các doanh nghiệp nòng cốt của nền kinh tế. Lực lượng Công an nhân dân cần chủ động tham gia bảo vệ các công trình, dự án chiến lược, các lĩnh vực then chốt như năng lượng, tài chính, viễn thông, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và các chuỗi cung ứng quan trọng, qua đó góp phần tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng cao và phát triển bền vững.

(Đại tướng Lương Tam Quang - Bộ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh một số nhiệm vụ trọng tâm mà lực lượng An ninh kinh tế cần thực hiện trong thời gian tới tại buổi gặp mặt các thế hệ lãnh đạo, chỉ huy nhân kỷ niệm 73 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh kinh tế (13/5/1953 - 13/5/2026). Ảnh: https://cand.vn/)

Ba là, tạo đột phá trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí và lợi ích nhóm trên lĩnh vực kinh tế. Trong điều kiện nguồn lực phát triển đất nước phải được tập trung cho các mục tiêu chiến lược, mọi hành vi thất thoát, lãng phí, tham nhũng hoặc lợi ích nhóm đều không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm suy giảm niềm tin xã hội, cản trở quá trình thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW. Vì vậy, lực lượng Công an nhân dân cần tiếp tục phát huy vai trò mũi nhọn trong phát hiện, điều tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về kinh tế, tham nhũng, chức vụ; đồng thời góp phần hoàn thiện cơ chế phòng ngừa từ sớm, từ xa, không để phát sinh các nguy cơ đe dọa an ninh kinh tế quốc gia.

Bốn là, đi đầu trong xây dựng lá chắn an ninh mạng và an ninh dữ liệu quốc gia. Trong thời đại số, dữ liệu trở thành nguồn tài nguyên chiến lược, còn không gian mạng trở thành một không gian phát triển mới của nền kinh tế. Do đó, lực lượng Công an nhân dân cần chủ động ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để nâng cao năng lực bảo vệ hệ thống thông tin trọng yếu, bảo vệ dữ liệu quốc gia, dữ liệu doanh nghiệp và các nền tảng số quan trọng. Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả đấu tranh với tội phạm công nghệ cao, gián điệp mạng, hoạt động thu thập trái phép thông tin và các hành vi phá hoại hạ tầng số, bảo đảm môi trường an toàn cho phát triển kinh tế số và xã hội số.

Năm là, giữ vai trò nòng cốt trên mặt trận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trên lĩnh vực kinh tế. Trong điều kiện các thế lực thù địch ngày càng gia tăng hoạt động chống phá trên không gian mạng, việc bảo vệ sự thống nhất về nhận thức và đồng thuận xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Lực lượng Công an nhân dân cần chủ động phát hiện, đấu tranh, vô hiệu hóa các hoạt động tuyên truyền xuyên tạc Nghị quyết số 79-NQ/TW, phủ nhận vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước hoặc kích động các quan điểm cực đoan về phát triển kinh tế. Đồng thời, cần tích cực tham gia lan tỏa thông tin chính thống, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân đối với đường lối phát triển đất nước.

Sáu là, xây dựng lực lượng Công an nhân dân thực sự hiện đại, đủ năng lực bảo vệ đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới. Trước những biến đổi sâu sắc của môi trường an ninh và môi trường phát triển, lực lượng Công an nhân dân cần tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức công tác và mô hình tổ chức; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu chiến lược, năng lực ứng dụng công nghệ cao và khả năng phối hợp quốc tế. Đây không chỉ là điều kiện để hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia mà còn là tiền đề để lực lượng Công an nhân dân thực sự trở thành lực lượng tiên phong, gương mẫu, đi đầu trong bảo vệ môi trường hòa bình, ổn định, an toàn cho phát triển nhanh và bền vững, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Kết luận

Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị thể hiện bước phát triển mới trong nhận thức của Đảng về vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nghị quyết nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước, phát huy vai trò dẫn dắt, điều tiết và kiến tạo phát triển của kinh tế nhà nước, qua đó góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng, củng cố tính độc lập, tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế.

Trong bối cảnh đất nước hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, phát triển hạ tầng chiến lược, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, kinh tế nhà nước tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và bảo vệ các lợi ích chiến lược quốc gia. Đồng thời, những biến động phức tạp của tình hình thế giới và hoạt động chống phá của các thế lực thù địch đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với việc triển khai Nghị quyết.

Trước yêu cầu đó, lực lượng Công an nhân dân cần phát huy vai trò nòng cốt trong bảo vệ an ninh quốc gia, an ninh kinh tế, an ninh mạng, an ninh dữ liệu và các nguồn lực phát triển mới; đồng thời đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên lĩnh vực kinh tế. Thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 79-NQ/TW sẽ góp phần hoàn thiện mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, củng cố nền tảng kinh tế của chế độ và tạo động lực cho đất nước phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới./.

PGS.TS, Trung tá Nguyễn Bá Sơn - Phó Trưởng khoa, Trường Đại học An ninh nhân dân

Tài liệu tham khảo

1. Nguyễn Thị Mai Anh. (2025). Hoàn thiện thể chế thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp nhà nước - lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước. Tạp chí Cộng sản. https://www.tapchicongsan.org.vn

2. Bộ Chính trị. (2026). Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước trong thời kỳ mới. Hà Nội.

3. Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. (2025). Báo cáo của Chính phủ về tình hình kinh tế - xã hội năm 2025 trình Quốc hội khóa XV. https://baochinhphu.vn

4. Cục Thống kê. (2026a). Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý IV và năm 2025. https://www.nso.gov.vn

5. Cục Thống kê. (2026b). Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý I năm 2026. https://www.nso.gov.vn/bai-top/2026/04/bao-cao-tinh-hinh-kinh-te-xa-hoi-quy-i-nam-2026

6. Phạm Việt Dũng. (2019). Về vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước. Tạp chí Cộng sản. https://www.tapchicongsan.org.vn

7. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026a). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật. Hà Nội.

8. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026b). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập II). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật. Hà Nội.

9. Đỗ Diệu Hương, & Nguyễn Đức Long. (2024). Vai trò của kinh tế nhà nước trong xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ. Quản lý Nhà nước, 336, 86-90. https://doi.org

10. Nguyễn Hồng Nga, & Lê Tuấn Lộc. (2017). Vai trò của kinh tế nhà nước tại Việt Nam: Cơ sở lý luận và thực tiễn. Tạp chí Ngân hàng. https://tapchinganhang.gov.vn

11. Nguyễn Trọng Nghĩa. (2023). Thành tựu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam qua hơn 35 năm đổi mới. Tạp chí Cộng sản. https://www.tapchicongsan.org.vn

12. Nguyễn Minh Phong, & Nguyễn Trần Minh Trí. (2022). Nền kinh tế độc lập, tự chủ và vai trò khu vực kinh tế nhà nước. Tạp chí Ngân hàng. https://tapchinganhang.gov.vn

13. Nguyễn Hồng Sơn. (2025). Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Sự phát triển trong nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam qua gần 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới và những vấn đề đặt ra. Tạp chí Cộng sản. https://www.tapchicongsan.org.vn

14. Nguyễn Quang Thuấn. (2025). Sự phát triển nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa qua gần 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới. Tạp chí Cộng sản. https://tapchicongsan.org.vn

15. Trần Quang Tuyến, & Lê Văn Đạo. (2020). Tiêu chí về nền kinh tế thị trường đầy đủ, hiện đại và hội nhập quốc tế: Những vấn đề đặt ra cho Việt Nam trong hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tạp chí Cộng sản, 956. https://tapchicongsan.org.vn